به گزارش نبض بورس، حجم معاملات سهام در بورس ایران از حدود ۷۳ هزار میلیون سهم در سال ۱۳۹۰ به بیش از ۲ میلیون و ۳۹۳ هزار میلیون سهم در سال ۱۴۰۲ رسیده است؛ این یعنی میانگین رشد سالانه حدود ۳۳٫۷ درصد طی ۱۳ سال اخیر. اما این رشد پرشتاب، همواره یکنواخت نبوده و دوره‌هایی از جهش شدید و افت‌های محسوس را پشت سر گذاشته است.

روند کلی بازار از ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۲

داده‌های رسمی نشان می‌دهد بورس تهران در دهه‌ی ۱۳۹۰ و دو سال نخست دهه‌ی ۱۴۰۰، تحول بزرگی از نظر عمق معاملات و گردش نقدینگی تجربه کرده است.

در سال ۱۳۹۰، مجموع معاملات سهام ۷۳٬۱۸۸ میلیون سهم بود؛ اما در پایان سال ۱۴۰۲ این رقم به ۲٬۳۹۳٬۹۵۴ میلیون سهم رسید. افزایشی نزدیک به ۳۳ برابر در ۱۳ سال که بخش عمده‌اش در سال‌های ۱۳۹۷ تا ۱۳۹۹ رخ داده است — زمانی که رشد تورم و جهش نرخ ارز باعث هجوم سرمایه‌های خرد به بازار شد.

 

 

سال‌های خاص در یک نگاه

• ۱۳۹۸ تا ۱۳۹۹: اوج تاریخی معاملات، همزمان با موج ورود نقدینگی حقیقی‌ها؛ حجم معاملات از ۱٬۰۸۶٬۱۹۶ به ۲٬۲۲۹٬۹۴۶ میلیون سهم رسید.

• ۱۴۰۰: افت ۳۷ درصدی نسبت به سال قبل؛ نشانه‌ای از اصلاح بازار و کاهش اقبال عمومی.

• ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲: بازگشت آرام بازار؛ حجم معاملات به‌ترتیب به ۲٬۰۲۹٬۶۰۲ و ۲٬۳۹۳٬۹۵۴ میلیون سهم افزایش یافت.

 تعداد شرکت‌ها؛ رشد آرام اما پیوسته

در طول این بازه، تعداد شرکت‌های معامله‌شده تقریباً ثابت مانده است  یعنی از ۳۴۳ شرکت در سال ۱۳۹۰ به ۳۸۷ شرکت در سال ۱۴۰۲.
بنابراین رشد حجم معاملات، ناشی از افزایش گردش سهام موجود و فعال‌تر شدن سرمایه‌گذاران بوده است، نه صرفاً ورود شرکت‌های تازه.

 

 

 تحلیل اقتصادی و زمینه کلان

روند رشد معاملات با افزایش تورم، بی‌ثباتی نرخ ارز، و کاهش ارزش پول ملی هم‌زمان بوده است. در چنین شرایطی، بسیاری از خانوارها بورس را به عنوان پناهگاه دارایی انتخاب کردند؛ اتفاقی که در سال‌های ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ نمود بیشتری داشت. اما از سال ۱۴۰۰ به بعد، با اصلاح قیمتی، کاهش ارزش دلاری بازار و خروج نقدینگی حقیقی، از شدت معاملات کاسته شد.

 پیام برای فعالان بازار

• سرمایه‌گذاران خرد: رشد بالای حجم همیشه به معنی بازدهی نیست؛ بررسی ارزش معاملات ریالی و نسبت حجم به نقدینگی مهم‌تر است.

• کارشناسان و نهادهای مالی: افزایش موقتی حجم، اگر با کاهش ارزش همراه باشد، می‌تواند نشانه‌ی هیجان کوتاه‌مدت باشد.

• سیاست‌گذاران: برای پایداری این رشد، نیاز به افزایش شفافیت اطلاعات، گسترش عرضه‌های اولیه، و عمق‌بخشی واقعی بازار وجود دارد.

جمع‌بندی

بازار سرمایه ایران در فاصله‌ی ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۲ شاهد افزایش چشمگیر حجم معاملات بوده است؛ اما این رشد با نوسانات شدید همراه بوده و بخش زیادی از آن ریشه در رفتارهای هیجانی، شرایط کلان اقتصادی، و فشارهای تورمی دارد.
با وجود این، تثبیت تعداد شرکت‌ها و بازگشت نسبی حجم معاملات در ۱۴۰۲ نشان می‌دهد که بورس ایران به مرحله‌ای از ثبات نسبی و بلوغ تدریجی نزدیک می‌شود به‌شرطی که سیاست‌های پولی، ارزی و مقرراتی همسو با توسعه‌ی پایدار بازار باشد. 

*جدول زیر از گزارشات بانک مرکزی توسط نبض بورس استخراج شده است.